Đi tìm lẽ sống: Mọi đau khổ đều ở đây để cứu đỡ bạn

Lựa chọn - Quyền tự do cuối cùng của con người

“Bạn có thể bị lấy đi bất cứ thứ gì nhưng không thể đánh mất quyền lựa chọn”

Vào năm 1930, cả châu Âu chìm trong nỗi kinh hoàng của Đức Quốc xã. Khi đó, Frankl là trưởng khoa thần kinh của một bệnh viện ở Viên, thủ đô của Áo và có một gia đình hạnh phúc. 

Để bảo vệ sự an toàn của Frankl, lãnh sứ quán Hoa Kỳ tại Viên đã mời ông lấy thị thực nhập cảnh. Thế nhưng ông từ chối vì không thể chịu đựng được việc bỏ lại cha mẹ, gia đình và những bệnh nhân của mình. Không ngờ chỉ vài tháng sau đó, Đức Quốc xã đã chiếm Viên. Ông và vợ, cha mẹ cùng các anh chị em đều bị bắt và bị đưa đến trại tập trung. 

Giống như Frankl, còn có 1.500 người khác cũng phải chịu số phận tương tự như ông. Nhiều người trong số họ là doanh nhân, bác sĩ, giáo viên và nhà nghiên cứu khoa học - những người từng sống đàng hoàng và được kính trọng này lại trở thành những tù nhân bị chà đạp.

Họ luôn phải đối mặt với mối đe dọa từ phòng hơi ngạt, lò thiêu hay bị đánh đập đến chết. Tất cả đồ đạc họ mang theo đều bị thu giữ và họ bị nhốt như gia súc. Mỗi ngày họ chỉ được ăn một mẩu bánh mì nhỏ, một bát súp loãng, phải mặc một bộ quần áo mỏng manh và sửa chữa đường sắt, làm những công việc nặng nhọc. 

Vào ban đêm họ co ro trên tấm ván, 9 người cùng chia sẻ hai chiếc chăn và lấy giày dính bùn làm gối. Nếu họ bất cẩn một chút, họ không may gặp phải những tên lính đang trong tâm trạng tồi tệ, họ sẽ bị đánh đập một cách dã man. Đáng sợ hơn nữa, một khi cơ thể suy sụp không thể làm việc nặng, họ sẽ bị đưa vào phòng khí độc để kết thúc cuộc đời. 

Đối mặt với sự đau khổ tột cùng đó, trong trại tập trung hầu như ai cũng từng nghĩ đến chuyện tự tử. Dễ nhất là chạy đụng vào lưới điện. Vì vậy để kết thúc vĩnh viễn thì không có gì là khó khăn. Tiếp tục sinh tồn, sống sót ở đây mới là điều khó nhất.

Vậy điều gì có thể khiến tác giả sách Đi tìm lẽ sống không mất đi ý chí sinh tồn mà còn có thể cố gắng hết sức để lội ngược dòng cứu lấy mạng sống của mình? Đối với ông, đầu tiên đó chính là quyền được lựa chọn. 

Ông luôn tin tưởng rằng ngay cả trong những điều kiện tâm lý và thể chất tồi tệ nhất, con người vẫn có thể duy trì một mức độ tự do tinh thần và ý thức độc lập nhất định, từ đó có thể lựa chọn hành vi và phản ứng của riêng mình cũng như quyết định bản thân muốn trở thành người như thế nào. 

Lần đầu tiên Frankl phải tắm trần truồng trong trại tập trung, ông nhận ra rằng ngoại trừ cơ thể trần truồng, tất cả mọi người đều không có gì cả.
 

Tất cả những thứ bên ngoài nội tại của bạn đều có thể bị một thế lực không thể kiểm soát nào đó lấy đi bất cứ lúc nào. Nhưng thứ duy nhất không thể lấy đi được đó là quyền tự do lựa chọn cách phản ứng của bạn. Chúng ta không thể kiểm soát những gì xảy ra trong cuộc sống của mình nhưng chúng ta có thể kiểm soát cảm xúc và hành động của mình khi đối mặt với những sự kiện này.

Mọi tù nhân trong trại tập trung đều phải đối mặt với một môi trường sống vô cùng khắc nghiệt là như nhau, nhưng phản ứng của họ lại khác nhau: có người lựa chọn từ bỏ, có người lựa chọn vô cảm, có người lựa chọn kiên định đến cùng. Vậy bạn sẽ lựa chọn điều gì khi đứng trước nỗi đau? 

Hãy nghĩ về đoạn đối thoại kinh điển của nhà văn người Pháp: 
 

• Bạn có thực sự yêu cuộc sống không?

• Vâng, tôi yêu cuộc sống. 

• Bạn đã bao giờ bị đau khổ chưa? 

• Đã có vài lần, nhưng bản thân nỗi đau là cuộc sống.
   

Đời người như biển cả có lên có xuống và không biết sẽ trôi về đâu, còn đau khổ giống như những cơn thủy triều vội vàng ập đến hết đợt này rồi đến đợt khác. Trên thế gian này không có cuộc đời nào chỉ có ngọt ngào mà không có đắng cay, cũng không có cuộc đời nào chỉ có cay đắng mà không có chút ngọt ngào. Cuộc sống vốn dĩ đầy thăng trầm và nó luôn đi kèm với những đau khổ. Nỗi đau đó có thể là khi người thân đột ngột ra đi, khi bơ vơ chỉ còn lại một mình, và cũng có thể đó là một tai nạn không may ập đến.

Dù cuộc sống có khó khăn đến đâu tất cả rồi cũng sẽ qua. Những bông hoa mỏng manh còn có thể nở trong khe đá, những ngọn cây cao chót vót vẫn có thể hiên ngang ở vùng đất hoang tàn và bạn cũng có thể như vậy. Bạn sẽ luôn có một lựa chọn ngoài bỏ cuộc, ngoài buông xuôi, ngoài tự trách mình, đó là một lựa chọn dám đối mặt với những khó khăn và không bao giờ dễ dàng từ bỏ. Chỉ cần như vậy ngay cả khi bạn đứng trước vực thẳm cũng không thể khiến bạn lún sâu và rơi vào đó. 

Vậy nên hãy nhớ mọi thứ trên đời đều có nhân và quả, tất cả những gì khiến bạn đau khổ đều ở đây để cứu rỗi bạn.
 

Đau khổ khiến bạn mạnh mẽ hơn

Reading to Heal chợt nhớ một câu trong tiểu thuyết Trăm Năm Cô Đơn: 
 

“Chúng ta bước đi trên cuộc hành trình vĩnh cửu của cuộc sống, chạy trên con đường gập ghềnh, hồi sinh trong thất bại, đau buồn đeo đầy cơ thể, đau khổ rơi rụng khắp nơi. Chúng ta mệt mỏi nhưng không thể dừng lại, chúng ta đau khổ nhưng không thể tránh né”.

Nỗi khổ là một lẽ thường của cuộc đời, nếu hiểu được điều này tâm ta sẽ an nhiên để đối mặt với thách thức. Nói cách khác, đau khổ luôn có mặt tốt của nó. Giống như nhà thơ vĩ đại Goethe đã từng nói: Hãy nhớ kỹ tất cả những gì đau khổ để lại, khi đau khổ qua đi nó sẽ trở nên ngọt ngào. Cuộc đời là một loại gia vị thăng trầm, càng nghiền nát nó nó lại càng đậm đà hơn. Hay bà Maye Musk cũng từng nói "Điều gì không giết được bạn sẽ chỉ khiến bạn mạnh mẽ hơn" trong cuốn tự truyện nổi tiếng Sống mạo hiểm một cách cẩn thận.

Như tác giả sách Đi tìm lẽ sống, mặc dù có khát vọng sống mãnh liệt nhưng sự tra tấn ngày này qua ngày khác cũng khiến ông đã từng rơi vào tuyệt vọng. Giống như những bạn tù khác, ông cũng bị phù nặng, bị đau ốm vì lâu ngày thiếu ăn thiếu mặc thiếu ngủ. Hai bàn chân sưng tấy, mỗi bước đi đều vô cùng đau đớn. 

Sau đó khi được giao nhiệm vụ chăm sóc bệnh nhân, ông không may mắc phải bệnh thương hàn và suýt bị đưa vào lò thiêu. Trải nghiệm đứng trên bờ vực của cái chết hết lần này đến lần khác đã khiến ông bắt đầu suy nghĩ lại về ý nghĩa của cuộc sống. Ông quan sát đủ loại người trong trại tập trung và thấy rằng chỉ cần trong lòng họ còn hình bóng của một người thân yêu, họ sẽ không bao giờ từ bỏ đi cuộc sống của mình. Vì vậy, ông quyết định không để mình chết lặng vì mệt mỏi hay bệnh tật mà coi trại tập trung giống như một nơi để thực hành tôi luyện tâm lý.

Khi các tù nhân khác đánh mất chính mình, ông đã dạy họ cách bỏ qua đau khổ bằng những câu chuyện đùa hài hước. Khi các tù nhân chán nản và muốn từ bỏ đi hy vọng, ông đã dùng những lời phát biểu đầy ẩn ý để khuyến khích mọi người phấn chấn lên. Ngay cả khi đang bị thương hàn và có thể chết vì bệnh, họ bị giết bất cứ lúc nào, ông vẫn tiếp tục ghi chép những mẩu giấy để chuẩn bị cho việc xuất bản cuốn sách tâm lý sau này. 

3 năm bị giam cầm như vậy nhưng lại khiến trái tim ông ngày càng mạnh mẽ hơn, đồng thời ông cũng hiểu sâu sắc về bản chất con người để từ đó phát triển lên một liệu pháp trị liệu tâm lý độc nhất vô nhị. Chính nỗi đau về thể xác đã thôi thúc động lực tinh thần vô tận trong ông.

Frankl từng nói, chỉ sau khi trải qua những đau khổ như địa ngục, người ta mới có thể phát triển sức mạnh để tạo ra thiên đường. Sau cái rét đến tận xương tủy hoa hồng đỏ mới nở trong gió. Sau nỗi đau đớn của cánh chim bị gãy đại bàng mới vút cao trên không. 

Chúng ta luôn sợ thất bại, sợ khủng hoảng trước đau khổ nhưng chẳng biết rằng chính những cay đắng khó chịu đó mới tạo nên con đường để chúng ta vươn lên. Những người khiến bạn cắn răng ghét bỏ, những việc làm khiến bạn đau khổ đều sẽ biến thành dưỡng chất giúp cho bạn tái sinh. Không có nỗi đau nào không thể chữa trị, không có sụp đổ nào không thể kết thúc.
 

Bản chất của con người chúng ta là tìm kiếm lợi thế và tránh những bất lợi, nhưng nếu chúng ta biết rằng trong môi trường cực khổ con người mới có cơ hội đạt được sự thăng hoa về tinh thần thì sẽ không bao giờ coi đau khổ là một tai họa và cũng không cảm thấy bản thân mình kém may mắn khi gặp phải nghịch cảnh. 

Frankl tin rằng đau khổ, xui xẻo và cái chết đều là những thành phần không thể tách rời khỏi cuộc sống. Cuộc đời của một người sẽ không trọn vẹn nếu không có đau khổ và cái chết. Con người trong đau khổ cũng có thể ngẩng cao đầu nếm trải hương vị mà đau khổ mang lại và tự hào vì đã trải qua đau khổ đó. 

Như Dostoevsky từng nói: "Tôi chỉ có một nỗi sợ đó là không xứng đáng với nỗi đau mà tôi phải gánh chịu." Vậy thì để xứng đáng với những gì nếm trải chúng ta cần phải làm gì?
 

Cùng đi tìm lẽ sống

“Người có một lý do để sống có thể chịu đựng bất cứ điều gì”.

Đây là câu nói của Nietzsche cũng là câu châm ngôn mà Frankl đã dùng để giải thích tầm quan trọng của ý nghĩa sự sống đối với một người. Sau mọi đau khổ sẽ là ý nghĩa. 

Trong trại tập trung Frankl chứng kiến rất nhiều người ra đi không phải là vì thiếu ăn hay thuốc men mà vì họ không có một lý do để tiếp tục sống. Số liệu thống kê cho biết tỷ lệ tử vong cao nhất trong các trại tập trung là vào dịp Giáng sinh vì hầu hết các tù nhân đều mong rằng họ có thể về nhà trước Giáng sinh. Nhưng khi hy vọng bị lụi tàn tinh thần của họ cũng bị sụp đổ theo. Tinh thần suy nhược khiến sức đề kháng cơ thể suy yếu nghiêm trọng và dẫn đến tử vong.

Trong cuộc sống hiện đại điều tương tự cũng xảy ra. Rất nhiều người mắc chứng bệnh trầm cảm, chứng rối loạn tâm lý là do họ không tìm thấy ý nghĩa của cuộc sống và họ mất phương hướng. Chính vì vậy Frankl đưa ra quan điểm: thứ khiến con người ta tiếp tục sống không phải là hy vọng mà là ý nghĩa. Con người sống là để tìm kiếm ý nghĩa của cuộc đời chính mình. Đối với nhân loại nó còn quan trọng hơn việc đạt được niềm vui hay tránh đau khổ.

Trong sách Đi tìm lẽ sống, tác giả đã đưa ra 3 cách khác nhau để giúp chúng ta tìm thấy ý nghĩa cuộc sống:

• Tạo ra những công việc đầy cảm xúc hoặc theo đuổi một sự nghiệp cụ thể (thành tựu trong công việc).

• Trải nghiệm trạng thái quan tâm chăm sóc yêu thương đối với một người cụ thể.

• Có một thái độ dám đối diện, dám can đảm trước những khó khăn chông gai hay những thời khắc gay go của cuộc sống.

Không có gì khác trên thế giới có thể giúp người ta sống sót một cách hiệu quả bằng việc nhận ra cuộc sống của mình có ý nghĩa. Ý nghĩa cuộc sống bao gồm một chu trình rộng lớn từ sinh ra đến chết trong đó gồm cả những khó khăn và gian nan. Vì vậy hãy mở lòng mình và trải nghiệm cuộc đời này bất kể nó chứa đựng bao nhiêu khổ đau hay hạnh phúc.
 

Sống tỏa sáng sau nghịch cảnh

Bạn chịu đựng được bao nhiêu sẽ đạt được bấy nhiêu. 

Sau khi được giải cứu khỏi trại tập trung vào năm 1945, Frankl thấy mình cô đơn khủng khiếp. Cha mẹ, em trai và người vợ đang mang thai mà ông yêu thương nhất đều chết trong tù vì bệnh tật và đói khát. Các bạn tù cùng sống sót với ông sau trại tập trung đã di cư sang các nước khác. 

Không người thân, không bạn bè, ông quyết định quay lại với nghề cũ đó là bác sĩ tâm lý để giúp đỡ cho những người bị tra tấn tinh thần sau chiến tranh. Ông ấy đã lao vào công việc, kết hợp kinh nghiệm của bản thân với học thuật để tạo ra Liệu Pháp Ý nghĩa. Bằng cách thuyết giảng và tư vấn tâm lý, ông ấy đã cứu giúp cho nhiều người cha người mẹ muốn tự tử vì mất con, những người chồng không thể buông bỏ người vợ đã khuất hay hàng ngàn người xa lạ sống trong hoang mang.

Ông đã viết lại bản thảo và dành 9 ngày để hoàn thành sách Đi tìm lẽ sống. Trong mấy chục năm tiếp theo ông còn viết hơn 30 cuốn sách và đi khắp nơi trên thế giới để thuyết giảng. Chính trải nghiệm thoát khỏi cái chết đã khơi dậy lòng nhiệt huyết lớn lao của ông đối với cuộc sống và ông luôn sẵn sàng nếm trải những điều mới mẻ bất cứ lúc nào. 
 

Ở tuổi 67 ông bắt đầu học lái máy bay và nhận bằng phi công sau vài tháng. Ở tuổi 80 ông kiên quyết thử thách với các môn thể thao ngoài trời, leo lên dãy núi cao nhất của lục địa Châu Âu. Cho đến khi hơn 90 tuổi ông vẫn nói chuyện với những người đến thăm bệnh từ khắp nơi trên thế giới và đích thân trả lời thư mỗi tuần để giúp mọi người giải đáp thắc mắc của họ.

Có thể nói chiến tranh đã hủy hoại cuộc sống của Frankl và cướp đi những người thân yêu nhưng ông đã lựa chọn bước ra khỏi đống tro đau khổ và sống tỏa sáng như một vầng hào quang. 

Có một câu nói rằng đau khổ là bàn đạp cho thiên tài, là vận may cho người có năng lực, là vực thẳm cho kẻ yếu đuối. Những đau khổ luôn là thử thách, là một khóa học bắt buộc trong cuộc sống của chính bạn. Bạn có thể chịu đựng được bao nhiêu đớn đau thì có thể đạt được bấy nhiêu thành tựu.
 

Bài học từ cuốn sách Đi tìm lẽ sống

Từ lựa chọn đến vượt lên trên đau khổ, cuối cùng lĩnh ngộ được ý nghĩa lớn lao của cuộc sống, cuộc đời của Frankl đã để lại nguồn cảm hứng bất diệt cho hàng triệu người khắp nơi trên thế giới và liệu pháp ý nghĩa mà ông sáng lập vẫn đang và sẽ giúp ích cho người đời. 

So với phân tâm học, liệu pháp ý nghĩa không quá tập trung vào đối mặt với nội tâm và quá khứ mà chủ yếu hướng tới tương lai về mục tiêu chính của sự tồn tại. Đối với Freud thì cho rằng đó là theo đuổi niềm vui, Adler thì cho rằng đó là theo đuổi sự ưu việt vượt lên sự mặc cảm tự ti, trong khi đó Frankl thì cho rằng đó là theo đuổi ý nghĩa. Tìm kiếm ý nghĩa của cuộc sống là động lực chính của sự tồn tại.
 

Cuộc sống con người như dòng sông cuồn cuộn, không tìm thấy đảo không va vào đá ngầm khó lòng nổi sóng đẹp. Cuộc sống sẽ tốt đẹp hơn khi ta dám chủ động rèn luyện bản thân trong hoàn cảnh gian khó. Chỉ khi vượt qua vực sâu chưa từng trải mới có thể leo lên đỉnh cao tưởng chừng không thể chinh phục. 

Khi một cá nhân đã tìm thấy ý nghĩa, họ sẽ không chỉ cảm thấy hạnh phúc mà còn có khả năng đối mặt với tất cả mọi khó khăn trong đời. Mong cho tất cả cho chúng ta khi đối diện với khó khăn đau khổ và thất bại hãy xem cuốn sách Đi tìm lẽ sống là bạn đồng hành để vượt lên trên, để có một nội tâm mạnh mẽ.

Hãy thưởng thức cuộc sống hiện tại của bạn như thể được sống lần thứ hai.

Nếu Viktor Frankl giúp bạn xây dựng 'khung xương' ý chí, thì Louise Hay sẽ giúp bạn nuôi dưỡng trái tim bằng sự bao dung và tình yêu, hãy đọc thêm cuốn tự truyện này của bà nhé!